Моңғол үйлену дәстүрлерінің перформативтік аспектілерін талдау

Аңдатпа

Мақалада өзэмчин моңғолдарының үйлену дәстүрлері Перформанс теориясы тұрғысынан қарастырылады. Бұл тұрғыда Ричард Бауманның ұстаздық сөз өнерін перформанс ретінде түсіндіру тәсілі қолданылған. Ритуал тұрақты ереже ретінде емес, орындау барысында өмірге келетін әлеуметтік әрекет ретінде қарастырылады. Талдау екі негізгі тәжірибеге бағытталған: Ekhiin Tsagaan Süü Khariulakh Yos («Ана сүтінің ақтығын өтеу») және Üüd Darakh Yos («Есік тұтқасын жабу рәсімі»).

Ekhiin Tsagaan Süü Khariulakh Yos ритуалы эмоционалды мәнге ие және баланың анасына алғысын білдіруді көрсетеді. Поэзиялық үлгіде оқылатын баталау ритмдік және экспрессивті сипатқа ие болып, бір мезгілде моральдық нұсқау мен қауым ішіндегі мәдени тәрбие құралы болып қызмет атқарады.

Есік тұтқасын жабу рәсімі үйлену тойының басталуын белгілейді және екі отбасының өкілдері арасындағы ритуалдық сөздік сайыс ретінде өтеді. Олардың диалогы ауыз әдебиетінің көркем формасына және рәсімдік вербалды поединкке айналады.

Зерттеу көрсеткендей, өзэмчин үйлену рәсімдері белсенді перформанс ретінде қызмет етеді, онда сөздік шығармашылық, әлеуметтік өзара әрекеттестік және дәстүр үйлеседі. Бұл тәсіл моңғол этнографиялық материалдарын және жергілікті дәстүрлердің тірі табиғатын жаңаша түсінуге мүмкіндік береді.