Қазақстан педагогикалық колледждері студенттерінің экологиялық жауапкершілігі: экологиялық мінез-құлықты, тұрақты даму құзыреттерін және өңірлік айырмашылықтарды бағалау
DOI:
https://doi.org/10.32523/3080-1710-2026-155-2-72-86Кілт сөздер:
экологиялық жауапкершілік, тұрақты даму, педагогикалық колледж студенттері, экологиялық мінез-құлық, экологиялық білім беру, тұрақты даму құзыреттеріАңдатпа
Болашақ педагогтердің экологиялық жауапкершілігін қалыптастыру қазіргі білім беру жүйесінде тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізудің негізгі шарттарының бірі болып табылады. Алайда Қазақстандағы педагогикалық колледж студенттері мектеп оқушылары арасында экологиялық мәдениет пен экологиялық жауапты мінез-құлықты қалыптастыратын болашақ педагогтердің ерекше тобы ретінде жеткілікті деңгейде зерттелмеген.
Зерттеудің мақсаты – Қазақстан педагогикалық колледждері студенттерінің экологиялық жауапкершілігін бағалау және оның тұрақты даму құзыреттерімен және экологиялық бастамаларға қатысуымен байланысын анықтау.
Зерттеуге 190 педагогикалық колледж студенті қатысты. Олар экологиялық ұстанымдарды, экологиялық мінез-құлықты және тұрақты даму құзыреттерін бағалауға арналған онлайн сауалнаманы толтырды. Зерттеу әдістемесі сандық және сапалық тәсілдерді біріктірді, соның ішінде New Ecological Paradigm (NEP) және Environmental Behavior Inventory (EBI) тұжырымдамалары негізінде әзірленген авторлық сауалнама мен жартылай құрылымданған сұхбаттар қолданылды. Статистикалық деректерді өңдеу SPSS Statistics 26.0 бағдарламасында корреляциялық және факторлық талдау әдістері арқылы жүзеге асырылды.
Зерттеу нәтижелері респонденттердің экологиялық ұстанымдарының жалпы оң екенін және экологиялық белсенділіктің орташа деңгейін көрсетті. Экологиялық бастамаларға қатысу мен тұрақты даму құзыреттері арасында статистикалық тұрғыдан маңызды оң байланыс анықталды. Мінез-құлықтық белсенділік тұрақты даму құзыреттерімен және экологиялық жауапкершілікпен ең тығыз байланысты компонент ретінде айқындалды. Сонымен қатар экологиялық жауапкершіліктің гендерлік және өңірлік айырмашылықтары анықталды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы экологиялық мінез-құлықтың тұрақты даму құзыреттерімен ең тығыз байланысты компонент екенін анықтауда, экологиялық жауапкершіліктің гендерлік және өңірлік ерекшеліктерін айқындауда, сондай-ақ Қазақстан педагогикалық колледждері студенттерінің экологиялық жауапкершілігіне арналған алғашқы эмпирикалық зерттеулердің бірін ұсынуда көрінеді.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы алынған нәтижелерді педагогикалық білім беру бағдарламаларын жаңғыртуда, тұрақты даму қағидаттарын оқу бағдарламаларына енгізуде және болашақ педагогтердің экологиялық жауапкершілігін күшейтуге бағытталған білім беру саясатын әзірлеуде қолдану мүмкіндігімен байланысты.
